در تحلیل وقایع و بحرانهای سیاسی و نظامی، غالباً محاسبات بر پایه منطق مادی، قدرت سختافزاری و معادلات ژئوپلیتیک استوار است. با این حال در منظومه فکری اسلامی، بُعد عمیقتری از تحلیل وجود دارد که بر تدبیر الهی و قوانین حاکم بر عالم هستی تأکید میکند. این دیدگاه، حوادث به ظاهر تلخ و ناگوار را نه صرفاً تهدید، بلکه فرصتهایی برای رشد، تقویت ایمان و بازتعریف هویت جمعی میداند. در این چارچوب، حضور فعالانه مردم در صحنههای عمومی، به مثابه یک عامل تعیینکننده در تابآوری نظام اسلامی و شکست محاسبات دشمن تلقی میشود. برای واکاوی عمیقتر این رویکرد و بررسی جایگاه حضور اجتماعی در تقویت جبهه مقاومت، با حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمدحسن جواهری، استاد حوزه و دانشگاه، به گفتوگو نشستهایم.
ترازوی الهی در محاسبات جنگ
حجتالاسلام جواهری، با اشاره به شرایط حساس کنونی و حملات دشمنان به خاک دلیرپرور ایران، تحلیل خود را از منظر قرآن کریم آغاز میکند و به رویدادهای صدر اسلام بازمیگردد. او میگوید: برای فهم آنچه در ماههای اخیر رخ داد، باید به آیه ۴۴ سوره انفال توجه کنیم که به جنگ بدر اشاره دارد. در ابتدای این ماجرا، مسلمانان برای تصاحب کاروان تجاری ابوسفیان حرکت کردند تا خساراتی که در مکه به آنها وارد شده بود را جبران کنند. ابوسفیان با زرنگی توانست کاروان را به سلامت به مکه برساند. مشرکان قریش که برای حمایت از کاروان از مکه آمده بودند، در حالی که در ظاهر دلیلی برای جنگ با مسلمانان باقی نمانده و کاروان از خطر رسته بود، لیکن به جنگی وارد شدند که با شکست سنگینی به پایان رسید.
این قرآن پژوه توضیح میدهد: خداوند در این آیه میفرماید «وَیُقَلِّلُکُمْ فِی أَعْیُنِهِمْ لِیَقْضِیَ اللَّهُ أَمْرًا کَانَ مَفْعُولًا» (و [یاد کن] هنگامی را که چون با هم روبرو شدید، آنان را در چشمان شما اندک نشان میداد و شما را نیز در چشمان آنان اندک مینمایاند تا خداوند کاری را که باید انجام میشد، به انجام رساند. این آیه نشان میدهد که خداوند با تدبیر خود، محاسبات دشمن را تغییر داد. دشمنان، مسلمانان را ناچیز پنداشتند و این تصور غلط، آنها را به جسارت و حمله ترغیب کرد؛ در حالی که مسلمانان نیز به لطف الهی، دشمن را ضعیفتر از حد واقعی دیدند تا جرأت نبرد پیدا کنند. در نتیجه، جنگ بدر رخ داد که منجر به فتح بزرگ برای مسلمانان شد و آثار مهمی در تاریخ اسلام بر جای گذاشت.
او اضافه میکند: کارشناسان نظامی و سیاسی نیز معتقد بودند که در شرایط فعلی، حمله مستقیم به ایران توسط دشمنان، به ویژه آمریکا، منطقی نبوده و به پیروزی آنها منجر نمیشود. اما به نظر میرسد که خداوند بر اساس تدبیر خود، همانند ماجرای بدر، کاری کرد که دشمنان ما دچار حماقت استراتژیک شوند. آنها تصور کردند که با هدف قرار دادن رأس هرم نظام اسلامی، میتوانند ساختار حکومتی را متلاشی کنند. این در حالی است که نظام اسلامی بر اساس ساختاری اسلامی و بر پایه اصل ولایت فقیه بنا شده و به فرد خاصی وابسته نیست، هرچند شخص رهبر بسیار اثرگذار باشد. این جنگ باعث شد که جایگاه ایران در منطقه و جهان بسیار بالا برود، قدرت ایمان و قدرت اسلام و ساختار مبتنی بر ولایت فقیه به رخ جهانیان کشیده شود و انشاءالله به زودی این حوادث درهایی از رحمت الهی و گشایش را برای مسلمانان و جبهه مقاومت باز کند و مقدمه ظهور باشد.
میدان نبرد در خیابانهای شهر
حجتالاسلام جواهری با اشاره به ماه مبارک رمضان و اهمیت حضور عمومی مردم در صحنه، این رویداد را با نبرد احد مقایسه میکند. او میگوید: در جنگ احد، پیشنهاد پیامبر(ص) این بود که جنگ را به داخل شهر مدینه منتقل کنند. اگرچه جوانان اصرار بر نبرد در بیرون شهر داشتند و این تصمیم منجر به مشکلاتی شد، اما اگر نبرد در درون شهر مدینه رخ میداد، کوچهها و راههای شهر تبدیل به میدان جنگ میشد و البته پیروزی مسلمانان قطعی بود. در دوران ما نیز شرایطی پیش آمده که خیابانها و میدانهای شهر در حکم میدان جنگ بوده و حضور در این مکانها به مثابه حضور در میدان نبرد است.
او ادامه میدهد: در این ماه مبارک رمضان، مردم ایران فرصت ویژهای پیدا کردند که علاوه بر عبادات فردی، در میدان جهاد فی سبیل الله نیز حضور یابند. مردم با این حضور گسترده که به لطف الهی و عنایت حضرت صاحبالامر(عج) رخ داده، در زمان فقدان رهبری نقش مدیریت و پشتیبانی را ایفا کرد و خط و مشیهای کلی سیاسیون و مسئولان را تعریف نمود و پس از معرفی رهبر به صحنه بیعت با او و پشتیبانی از نیروهای نظامی تبدیل شد و روندی یافت که دشمنان این آب و خاک را ناامید کرد و میکند. این ایام، ایامی است که دو نعمت بزرگ فراهم شد: نعمت رمضان و شرایط خاص این ماه که هر ساله وجود دارد و نعمت حضور در میدان جهاد که بدون نیاز به تجربه و سابقه، برای همه اقشار جامعه فراهم شد.
ایشان تأکید میکند: این حضور، ویژگی مهمی دارد و نیازی به تجربه و سابقه ندارد. هر کسی در هر موقعیتی، میتواند در این میدان حضور یابد. همانطور که در راهپیمایی روز قدس بانویی در حالی که پرچم ایران را در دست داشت، به فیض شهادت نائل شد و به قرب پروردگار رسید. این ماه رمضان، فرصتی استثنایی بود که بدون تحمل مشقتهای جنگ کلاسیک، مردم بتوانند با حضور فعالانه خود، از اسلام دفاع کنند و به مقام مجاهدت دست یابند. این خیابانها و میادین تبدیل به صحنه نبردی شد که ما با حضورمان فعالانه از اسلام دفاع میکنیم.
حیات جاودانه شهدا در پیشگاه پروردگار
حجتالاسلام جواهری در ادامه، به مفهوم شهادت از دیدگاه قرآن کریم پرداخته و آن را به عنوان یک معامله الهی توصیف میکند. او میگوید: همه ما دیر یا زود دنیا را ترک خواهیم کرد و جان خود را از دست میدهیم. اما کسانی که شهید میشوند، این حیات فانی را در راه خدا ترک میکنند و به تعبیر قرآن، به بهای بسیار گزافی با خدا معامله میکنند. خداوند در قرآن، بهای بزرگی برای این جانفشانی قرار داده است. در واقع، این یک معامله است که انسان چیزی را که به هر حال از دست خواهد داد، با ارزشی عظیم و ابدی معاوضه میکند.
ایشان به دو آیه کلیدی در این خصوص اشاره میکند: «در سوره بقره، آیه ۱۵۴ میفرماید: «وَلَا تَقُولُوا لِمَن یُقْتَلُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْیَاءٌ وَلَکِن لَّا تَشْعُرُونَ» (و کسانی را که در راه خدا کشته میشوند، مرده نخوانید، بلکه زندهاند، ولی شما درک نمیکنید). همچنین در سوره آل عمران، آیه ۱۶۹ آمده است: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْیَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ» (هرگز گمان مبر کسانی که در راه خدا کشته شدند، مردهاند. بلکه زندهاند و نزد پروردگارشان روزی میخورند).
ایشان او ادامه میدهد: شهدا زنده هستند، زیرا جان خود را تقدیم پروردگار کردهاند. این حیات، با هوشیاری پس از مرگ که برای همه رخ میدهد، متفاوت است. شهدا نزد پروردگارشان جایگاه ویژه دارند و روزی میخورند. این روزی ممکن است به افزایش معرفت و تقرب بازگردد. این افراد، همچون مردگان نیستند که پرونده اعمالشان بسته شود، بلکه به تعبیر قرآن، احیاء هستند.
تابآوری اجتماعی و قوت قلب مسئولان
حجتالاسلام جواهری به آثار عملی حضور مردم در صحنه اشاره میکند و تأکید دارد که این حضور، نه تنها برای خود مردم، بلکه برای مسئولان و نیروهای نظامی نیز قوت قلب ایجاد میکند. او میگوید: حضور در خیابانها و میادین شهرها، آثار بسیار مهمی دارد؛ دشمن را ناامید میکند و نشاط و تابآوری مردم را بالا میبرد. ما در شرایط جنگ با ابرقدرتها هستیم و نیاز داریم که بصیرت، قدرت و عزم مردم و تابآوری آنها تقویت شود. حضور در میدان، این کمک را میکند که مردم شور و اشتیاق خود را حفظ کنند و تابآوریشان افزایش یابد. این حضور در عین اینکه برای خود مردم خوب است، قوت قلبی برای مسئولان و نیروهای نظامی نیز محسوب میشود.
ایشان اضافه میکند: وقتی نیروهای نظامی کشور و مسئولان می بینند که مردم با همه سختیها و مشکلات در میدان ها و خیابانها حضور دارند، شعار میدهند و از نظام اسلامی و مطالبات آن حمایت میکنند، آنها هم با قوت و قدرت بیشتری وظایف خود را انجام میدهند. مسئولان و رهبری، به تناسب حضور مردم، با صلابت بیشتری برخورد میکنند و درسی فراموشنشدنی به دشمنان میدهند. انشاءالله این حضور به بازگشت حقوق از دست رفته ایران و جبران خسارتها پایان یابد و شادی دل مردم و مستضعفان جهان را به همراه داشته باشد و ان شاء الله این حوادث مقدمهای برای تقویت جبهه مقاومت و وحدت بین مسلمانان است.
مقدمات ظهور و رسوایی دشمن
این کارشناس دینی در پایان، به بُعد فراملی این حوادث پرداخته و میگوید: امید است که این وقایع اخیر، که به هدایت الهی و با جسارت دشمن و زائل شدن عقل نداشته آنها رخ داد، مقدمات ظهور را فراهم کرده باشد. این حوادث، در باطن رحمت برای ملت ایران و امت اسلام است و به نوعی، چهره واقعی اسلام واقعی و مذهب اهل بیت علیهم السلام را به مردم جهان معرفی می کند. این وقایع، ان شاءالله زمینهساز پیروزی اسلام و فراهم شدن مقدمات ظهور است.
دکتر جواهری تصریح میکند: لازمه ظهور این است که اسلام قوت پیدا کند و مردم بصیرت پیدا کنند. مردم نباید ذلت زیر یوغ دشمن زندگی کردن را بپذیرند. این جنگ اخیر و درگیریهایی که در منطقه اتفاق افتاد، به کشورهای همسایه و شیخنشینها میفهماند که دشمنان اسلام نمیتوانند محافظ آنها باشند. آنها فقط برای چپاول میآیند و تکیه بر مردم، و اسلام است که میتواند از آنها محافظت کند. انشاءالله که با پیروزی قاطع اسلام بر کفر، دلها شاد شود و این خدمات و حضور مردم، ذخیره آخرت همه باشد.
نظر شما